Tiết 37, 38, 39 - Đọc văn

HAI ĐỨA TRẺ
( Thạch Lam )
`
1. Tác giả Thạch Lam (1910 – 1942)
- Thạch Lam là một nhà văn nổi tiếng về truyện ngắn; là một trong những cây bút chủ chốt của hai tờ báo Phong hoá ngày nay (cơ quan ngôn luận của nhóm Tự lực văn đoàn).
-Tác phẩm của Thạch Lam đậm cảm hứng lãng mạn nhưng không thoát ly hiện thực đời sống.
Văn Thạch Lam nhẹ nhàng, tinh tế với tấm lòng xót thương , nhân hậu với người nghèo.
-Tác phẩm tiêu biểu (SGK).
I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Xuất xứ -nội dung tác phẩm:
a.Xuất xứ :
“Hai đứa trẻ” là một trong những truyện ngắn được in trong tập truyện “Nắng trong vườn” của Thạch Lam xuất bản năm 1938.
b.Nội dung :
- Tác phẩm là bức tranh chân thực và cảm động về cuộc sống của những người nghèo ở một phố huyện xa xôi, hẻo lánh .Nơi đây có một cái chợ nhỏ, một ga xép và một đoàn tàu đi qua đêm đêm.
-Tác phẩm còn bộc lộ tâm sự và ước vọng mơ hồ tội nghiệp và đáng thương của hai đứa trẻ.
1. Đọc và giải nghĩa từ khó :
- Đọc chính xác và mạch lạc. Gịong đọc chậm rãi, nhẹ nhàng, gợi được không khí nghèo khổ, tăm tối và bế tắc của cuộc sống và con người ở một phố huyện nghèo ( nhất là tâm trạng của Liên và An ).
- Đọc và nắm vững nghĩa của các từ khó trong phần chú thích.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
2.Phân tích:
a. Phố huyện vào lúc chiều tàn :
a1. Cảnh thiên nhiên:
* Cảnh thiên nhiên lúc chiều tàn được ghi lại bằng những âm thanh, hình ảnh nào?
-Âm thanh :
+ Tiếng trống thu không, báo hiệu trời sắp tối.
+ Ngoài đồng xa, tiếng ếch nhái…
+ Trong cửa hàng, tiếng muỗi vo ve…
 quen thuộc, gần gũi, gợi buồn .
-Hình ảnh, đường nét :
+Phương Tây đỏ rực …
+Đám mây ánh hồng…
+Dãy tre làng cắt hình rõ rệt trên nền trời…
hình ảnh, màu sắc , đường nét gợi tả cảnh hoàng hôn lúc chiều buông sinh động và chân thực
* Tóm lại: cảnh thiên nhiên lúc chiều tàn hiện lên như một “bức hoạ đồng quê” quen thuộc, gần gũi và gợi cảm. Đó là một bức tranh quê hương bình dị mà không kém phần thơ mộng ở ngoại ô Việt Nam.
a2.Cảnh sinh hoạt của người dân:
*Sau bức tranh thiên nhiên bình dị và thơ mộng , cuộc sống của người dân hiện lên như thế nào?
- Cảnh chợ tàn : người về hết, tiếng ồn ào không còn, chỉ có rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị…
- Cảnh sinh hoạt của người dân:
+Mấy đứa trẻ con nhà nghèo nhặt rác.
+Mẹ con chị Tí nghèo khổ …
+Bà cụ Thi hơi điên.
+Vợ chồng bác Xẩm…; gánh phở bác Siêu…
+Hai chị em Liên và gian hàng tạp hoá nhỏ…
 Cảnh chợ tàn và những kiếp người tàn tạ, lầm than, nghèo đói,cơ cực và tàn lụi của phố huyện.
Kiểm tra bài cũ
1. Cảnh thiên nhiên lúc chiều tàn được tác giả ghi lại bằng những âm thanh, hình ảnh nào?

2. Sau bức tranh thiên nhiên bình dị và thơ mộng, cuộc sống của người dân hiện lên như thế nào?

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả Thạch Lam
2. Xuất xứ -nội dung tác phẩm:
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1.Đọc và giải nghĩa từ khó
2.Phân tích:
a. Phố huyện vào lúc chiều tàn :
b.Tâm trạng của Liên :
*Trước cảnh ngày tàn và những kiếp người tàn tạ, Liên có tâm trạng gì?
- Lòng buồn man mác trước giờ khắc của ngày tàn.
- Cảm nhận được mùi riêng của đất…
- Động lòng thương trẻ em nghèo …
- Quan tâm và xót thương với sự vất vả của mẹ con chị Tí…
 Liên là một cô bé có tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, biết chia sẻ - cảm thông với những người nghèo .
- Xuyên suốt tác phẩm là tâm trạng của Liên - Tâm trạng của cô gái nhỏ dịu dàng, mơ mộng, với nỗi buồn mênh mông và niềm khát khao cuộc sống hạnh phúc, sáng tươi. Tất c? c?nh vật, con người trong mắt quan sát của Liên đều hiện lên rất gần gũi, quen thuộc song nó lại nhuốm vẻ u sầu của thời thế.
- Mỗi ngày qua đi buồn tẻ nơi huyện lị nhưng Liên và An luôn chờ đến đêm để ngóng nh?ng chuyến tàu từ Hà Nội đi qua. Dể hồi tưởng về quá khứ tươi sáng và ước mơ về ngày mai đổi khác.
Ga Hàng Cỏ (Hà Nội)
Chia lớp thảo luận nhóm
Nhóm 1:
Hình ảnh đoàn tàu được miêu tả theo trình tự nào? Nó gắn với điều gì? Hãy chỉ rõ?
Nhóm 2:
Ánh sáng và âm thanh của đoàn tàu khác biệt như thế nào với ánh sáng và âm thanh của phố huyện?
Nhóm 3:
Trên nền sáng và âm thanh của phố huyện nghèo, hình ảnh người dân được miêu tả như thế nào trước, trong và sau khi đoàn tàu đi qua?
Nhóm 4:
Vì sao chi em Liên và An cố thức để được nhìn chuyến tàu đêm đi qua phố huyện?

c- Hỡnh ?nh chuyến tàu đêm và khát vọng
về cuộc sống tươi sáng:
c1. Hỡnh ?nh đoàn tàu:
Từ xa: tiếng xe rít, làn khói bừng sáng trắng, hành khách
ồn ào khe khẽ.
Dến gần: còi, rầm rộ đi tới, đèn sáng trưng, đồng và kền
lấp lánh, cửa kính sáng.
- Tàu qua: đi vào đêm tối, đốm than đỏ bay tung, chấm nhỏ của chiếc đèn xanh treo trên toa sau cùng.
? �nh sáng và âm thanh của đoàn tàu khác biệt như thế nào với ánh sáng và âm thanh của phố huyện ?

Nghệ thuật tương ph?n
Gi?a tối và sáng, gi?a tĩnh và động
làm nổi bật hỡnh ?nh đoàn tàu.
Doàn tàu
ánh sáng,
huyên náo
Phố huyện
bóng tối,
tịch mịch
? Trên nền ánh sáng và âm thanh của phố huyện nghèo, hỡnh ?nh người dân được miêu t? như thế nào trước, trong và sau khi đoàn tàu đi qua?
Trước khi tàu đến
Gia đỡnh bác xẩm ngồi
trên manh chiếu
Chị Tý phe phẩy đuổi ruồi
Liên, An buồn ngủ ríu mắt
Tàu đến: bác Siêu nghển cổ
Liên đánh thức em
Khi tàu đi
Bác Siêu gánh hàng
đi vào làng
Chị Tý sửa soạn đồ đạc
Vợ chồng bác xẩm
ngủ gục
An ngủ say
* Phố huyện yên tĩnh và đầy bóng tối khi
đoàn tàu đi qua.
An nhỏm dậy
Dường Thạch Lam- Cẩm Giàng
c2. Khát vọng cuộc sống tươi sáng:
? Lý do đợi tàu: bán hàng, đón người, chờ hoạt động cuối cùng của ngày, như một thú vui háo hức(An), như chờ đợi một cuộc sống tốt đẹp tươi sáng (Liên) ?
Mong đợi và hy vọng chính là tia sáng nhất trong cuộc sống buồn tẻ của con người. Hai đứa trẻ trong Tác phẩm có niềm mong đợi và hy vọng mất đi rồi hồi sinh theo mỗi ngày đã để lại trong chúng ta nh?ng c?m nhận tr? tỡnh về thiên truyện ngắn của Thạch Lam
Trong sáng, thơ ngây mà đã sớm thấm nỗi buồn tẻ của môi trường, của cuộc đời với niềm nhớ (Hà Nội) với ấn tượng (ngọn đèn nhà chị Tí, bếp lửa bác Siêu) và mơ ước khát khao (đợi chuyến tàu qua).
Dù rằng rất nhanh, đoàn tàu cũng như hy vọng mỗi ngày của Liên vụt qua mất song Liên không n?n lòng. Dêm sau, sau n?a hai chị em vẫn mong tàu qua.
Tâm hồn hai đứa trẻ
III Tổng kết:
-Giá trị nội dung: Truyện ph?n ánh cuộc sống tối tam và niềm khát khao cuộc sống tươi sáng của nhưng con người nơi phố huyện ngày xưa. Truyện vừa có giá trị hiện thực vừa có giá trị nhân đạo. Ngòi bút của Thạch Lam hướng về nh?ng người nghèo khổ trong cuộc sống tối tam thể hiện tỡnh c?m nồng hậu sâu kín của nhà van.
- Giá trị nghệ thuật: Dây là tác phẩm tự sự giàu chất thơ. Nghệ thuật tương ph?n khi t? c?nh vật cùng với cánh khai thác nội tâm tinh tế, giọng van đầy c?m thương.
* Lưu ý: Không gian thực và không gian nghệ thuật. Cái thực của cuộc sống và cái thang hoa trong tâm tưởng nhờ khát vọng, ước mơ.
----------------------------------------------------------------
Kiểm tra, đánh giá

Em hãy thử phân tích xem trong số các nhân vật của tác phẩm thỡ ai là người đau khổ nhất? Vỡ sao?
Liên là người đau khổ nhất trong các nhân vật. Bởi vỡ:
- Liên là người đã từng biết thế nào là ánh sáng cuộc đời nơi chốn thị thành.
- Liên là người con gái nhạy cảm trước nỗi đau của con người (Liên thương nh?ng đứa trẻ nhặt rác, cảm thông với chị Tí, bác Xẩm...)
- Liên là người con gái biết suy nghĩ, hay trầm tư trước cuộc đời và nh?ng cảnh đời mà Liên bắt gặp
- Liên cảm nhận được cảnh tối tam mà Liên và nh?ng người xung quanh đang sống đắm chỡm trong bóng tối và Liên là người biết khát khao ánh sáng