- Cái gọi là “nguyên lý tảng băng trôi” của Hemingway cứ trôi đi trôi lại trong 3 quyển sách Ngữ văn ở Việt Nam có nguồn gốc từ một cuộc phỏng vấn của George Flimpton dành cho Hemingway sau khi nhà văn đoạt giải Nobel - trích đoạn nói về tảng băng như sau:

“G. Flimpton: Thế khi không viết, ông vẫn là người quan sát, chờ đợi một thứ gì đó có thể sử dụng được?

E. Hemingway: Nếu biết điều quan sát đó có được chút gì lợi ích, tôi luôn luôn cố gắng viết theo nguyên lý tảng băng trôi. Có 7 phần 8 tảng băng trôi dưới nước để cho 1 phần lộ ra...”.

Có lẽ ý của Hemingway muốn nói văn của ông viết rất hàm súc. Điều mà ông ta viết chỉ là một phần nhỏ so với những điều tuy không viết ra nhưng người đọc phải gắng mà hiểu.

Nếu dạy văn, chỉ cần giải thích ngắn gọn như thế cũng đủ. Không nên cạy cục tìm hiểu mấy phần nổi mấy phần chìm làm chi mất công, vì đó là những thông số của môn vật lý, không phải của văn học. Càng tán hươu tán vượn, càng dễ bị sai. Sai ở chỗ:

E. Hemingway (1899-1961) không phải là người đầu tiên quan sát và phát hiện nguyên lý tảng băng trôi như các sách giáo khoa tiếng Việt hay nói. Trước đó, Lômônôxốp (1711-1765), nhà khoa học, nhà giáo dục và nhà thơ lớn người Nga đã quan sát hiện tượng này với những ghi chép rất khoa học như sau: Khối lượng riêng của băng là 920kg/m³. Khối lượng riêng của nước biển là 1.025kg/m3. Như thế gần 90% thể tích của băng nằm dưới nước.

Đây là khảo sát trong điều kiện thủy tĩnh học - nghĩa là mặt nước phẳng lặng, khối băng đứng yên.

Còn nếu tảng băng trôi nổi, theo dòng nước chảy cuồn cuộn - băng nổi trong nước ngọt, nước trà, cà phê... thì các thông số đều khác nhau.

Cái nguyên lý tảng băng của Hemingway thực ra chẳng mới lạ cao siêu gì. Cách đây hàng ngàn năm, ở Á Đông từ người lớn tới đứa con nít khi học văn, thơ đều quán triệt cái bút pháp gọi là “Ý tại ngôn ngoại” và người nào cũng biết vận dụng.